Jan Brokken

De rechtvaardigen

woensdag 21 november 2018 20:00 - 22:00
Deuren open
19:00 - 23:00
Locatie
Zaal
Genre
Literatuur
Beschrijving
Voorts stelt schrijver Jan Brokken de vraag waarom Zwartendijk in juli 1940 al inzag dat de Joden het leven zouden laten als hij ze niet hielp. Tot op het hoogste niveau geloofden veel mensen dat het wel mee zou vallen met Hitlers plannen tot systematische vernietiging van de Joden. Het besef van een dreigende Holocaust drong bij velen pas vanaf 1942 door. Waarom zag Jan Zwartendijk het scherper dan veel andere politici, zakenmensen en diplomaten? Waarom besloot hij vrijwel onmiddellijk na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog tot een grootscheepse reddingsactie? Waarom durfde hij visa af te geven waarvan hij zelf wist dat ze vals en ongeoorloofd waren? Wat maakte hem moediger dan heel veel andere verantwoordelijken? 

Kwam het door zijn levensgeschiedenis? Door zijn zuster en zijn Joodse boezemvriend (beiden journalist), door zijn Duitstalige vrouw die hij in Praag had leren kennen en door zijn lange verblijven in midden-Europa en nazi-Duitsland? Vanaf Dag Een schatte hij de dramatische situatie scherp en juist in. De rechtvaardigen is een studie naar een man die op de juiste momenten de juiste beslissingen nam en die voor niets en niemand terugdeinsde. 



Zonder hulp van andere diplomaten zou het reddingsplan van consul Zwartendijk niet geslaagd zijn. Hij kreeg hulp van zijn directe superieur, de Nederlandse ambassadeur voor de Baltische landen, Leendert de Decker in Riga, van zijn Japanse collega in Kaunas, consul Chiune Sugihara, van de Nederlandse consul in Stockholm, Adriaan Mattheus de Jong, de Nederlandse consul in Kobe (Japan), Nicolaas de Voogd, en van de Poolse ambassadeur in Tokio, graaf Tadeusz Romer. Het plan van Jan Zwartendijk behelsde de duizenden vluchtelingen met een visum voor Curaçao op pad te sturen.

Ze namen de Trans Siberië Express naar Vladivostok, staken per schip over naar Japan. Na een verblijf van enkele maanden reisden de meeste vluchtelingen door naar Sjanghai. Jan Brokken beschrijft hoe het hele netwerk in elkaar stak, portretteert op adembenemende wijze de reddende diplomaten en de vluchtelingen – in een aantal zeldzaam aangrijpende case-stories – en reist hun route na. 

In eerdere boeken, met name de bestseller De vergelding, vroeg Jan Brokken zich dikwijls af waarom mensen zich halfslachtig gedragen en de verkeerde keuzes maken. De rechtvaardigen is een les in moed. Tegelijkertijd is het een ontroerend portret van een gezin waarvan de leden in moeilijke omstandigheden naar elkaar toegroeiden, om elkaar nooit meer los te laten. Een gezin dat zich, eenmaal terug in Nederland, verbolgen afvroeg waarom consul Zwartendijk negentien jaar na de oorlog een reprimande kreeg in plaats van een onderscheiding en waarom hij in vergetelheid en volslagen anonimiteit moest sterven. Was dat omdat duizenden, tienduizenden burgers niet hadden aangedurfd wat hij had gedaan? Ook de andere Nederlandse diplomaten die aan het vluchtplan meewerkten, zijn vergeten; net zoals de Poolse ambassadeur. Hun lessen in moed zouden overbodig zijn geweest, als ze niet beschreven waren door een Jan Brokken op de toppen van zijn kunnen. De rechtvaardigen laat zich lezen als een roman van Graham Greene of John le Carré: Onze man in Kaunas. Een zeldzaam aangrijpend relaas.